درس دوم کلاس سوم راهنمایی
آب و آیینه
قالب شعر«آب و آیینه» غزل است. و شاعر ، آن را در ستایش و بزرگداشت امام رضا علیه السّلام » سروده است. « چند بیت از اصل این غزل، حذف شده است
چشمه های خروشان تو را می شناسند
موجهای پریشان تو را می شناسند
معنی بیت: انسان های زلالِ پاکیزه(چشمه های خروشان) و دردمندانِ نیازمند(موج های پریشان) به سمتِ دریای وجود تو جاری هستند. ( تو را می شناسند. )
چشمه های خروشان: استعاره از انسان هایی که مانند چشمه، زلال و شفّاف و پاکیزه هستند و به سمت دریا در تکاپویند.
موج های پریشان: استعاره از انسان های نیازمند و دردمند
استعاره: در لغت به معنی به عاریت گرفتن. در اصطلاح ادبیات فارسی به کار بردن واژه هایی است به جای واژه های دیگر با علاقه ی شباهت و با وجود قرینه. در واقع تشبیهی موجز و فشرده است؛ که تنها "مشبه به" آن باقی مانده باشد. علاوه بر آن شاعر در تشبیه، ادعای همانندی دو پدیده را دارد؛ اما در استعاره ادعای یکسانی آن دو را. این دو ویژگی، استعاره را هنری تر و خیال انگیزتر از تشبیه می کند. مثال:
ای گل خوش نسیم من! بلبل خویش را مسوز کز سر صدق می کند شب همه شب دعای تو » «
گل خوش نسیم" استعاره از معشوق و "بلبل" استعاره از عاشق " است
پرسشِ تشنگی را تو آبی، جوابی
ریگ های بیابان تو را می شناسند
معنی بیت: برای سؤال ها و تشنگی زائران که در بیابان ها به سمت تو در حرکت هستند، تو بهترین جواب و گواراترین آب هستی.
پرسش و جواب: آرایه ی تضاد. تشنگی، آب و بیابان: آرایه ی مراعات نظیر ریگ های بیابان: استعاره از زائران تشنه و شیفته ای که از نظر تعداد مانند ریگ بیابان فراوان اند.
تضاد : هر گاه دو واژه با معنای متضاد در یک بیت یا عبارت به کار رود، آرایه ی تضاد پدید میآید:
« در نومیدی بسی امید است پایان شب سیه سپید است » واژههای /نومیدی/ با /امید/ و همچنین واژگان /سیه/ با /سپید/ متضاد و مخالف هستند
مراعات نظیر: آوردن دو یا چند واژه در یک بیت یا عبارت که در بینشان رابطهای آشنا و مخصوص برقرار باشد.
« ابر و باد و مه و خورشید و فلک در کارند تا تو نانی به کف آری و به غفلت نخوری »
(ابر و باد و مه و خورشید و فلک همگی جز عناصر و پدیدههای طبیعت هستند و مرتبط با آسمان .)
نامِ تو رخصتِ رویش است و طراوت
زین سبب برگ و باران تو را می شناسند
رخصت: 1) اجازه ، دستور، اِذن . 2) جواز، پروانه. طراوت: 1) تر و تازه شدن. 2 ) تازگی زین: مخفّف (از این). (برگ، باران، رویش و طراوت): مراعات نظیر اند
معنی: با نامِ تو جوانه زدن و تازگی اجازه ی آشکار شدن می یابند؛ به این خاطر است که باران و سرسبزی با تو آشناست.
هم تو گل های این باغ را می شناسی
هم تمام شهیدان تو را می شناسند
گل های این باغ: استعاره از «مردم این سرزمین».
به صورت مضمر، شهیدان به گلهای باغ تشبیه شده اند
معنی: هم تو با مردمان مرز و بومِ ایران آشنایی داری و هم تمام شهیدان این سرزمین با تو آشنا هستند.
اینک ای خوب، فصل غریبی سر آمد
چون تمام غریبان تو را می شناسند
اینک : 1) اکنون، الحال. 2) این است! این ه ا ی خوب: حرف ندا و منادا و صفت جانشین موصوف است. غریب : 1) هرچیز نادر و نو. 2) دور از وطن. 3) بیگانه. سرآمد: به انتها رسید، به پایان رسید.
معنی: اکنون ای خوب من! زمان غربت تو به پایان رسید؛ زیرا تمام مردمان دور از وطن با تو دوست و آشنا هستند.
کاش من هم عبور تو را دیده بودم
کوچه های خراسان تو را می شناسند
عبور: گذشتن، رد شدن.
عبورِ تو را دیده بودم: اشاره به عبور حضرت امام رضا(ع) از ری(تهران قدیم) به سمت خراسان رضوی و شهر مشهد
معنی : ای کاش همان گونه که کوچه باغ های خراسان شاهد عبورِ تو بودند، من نیز می توانستم، تو را دیده باشم
قیصر امین پور
قیصر امین پور شاعر، ادیب و فارسى پژوه متولد ، 1338 گتوند خوزستان
- ترك تحصیل از رشته دامپزشكى دانشگاه تهران 1357
- ترك تحصیل از رشته علوم اجتماعى دانشگاه تهران 1363
- اخذ دكتراى ادبیات فارسى از دانشگاه تهران با راهنمایى دكتر شفیعى كدكنى 1376
- تدریس در دانشگاه الزهرا 1367-70
- تدریس در دانشگاه تهران 1370
- دبیر شعر هفته نامه سروش 60-71
- سردبیر ماهنامه ادبى - هنرى سروش نوجوان 67-83
- عضو پیوسته فرهنگستان زبان و ادب فارسى
- برخى از آثار او عبارتند از: ظهر روز دهم (برنده جایزه جشنواره كتاب كانون پرورش فكرى) به قول پرستو (برنده جایزه جشنواره كتاب كانون پرورش فكرى) تنفس صبح، در كوچه آفتاب، منظومه روز دهم، توفان در پرانتز، بى بال پریدن، گل ها همه آفتاب گردانند و ...
- برنده تندیس مرغ آمین 1368
- برنده تندیس ماه طلایى (برگزیده شعر كودك و نوجوان 20 سال انقلاب).
قیصر امین پور در روز هشتم آبان ۱۳۸۶ دار فانی را وداع گفت